Kilka słów o komunikacji z nastolatkiem
Wielu rodziców nastolatków doświadcza sytuacji, w której mimo szczerych chęci i zaangażowania kontakt z dzieckiem staje się coraz trudniejszy.
W rozmowach bardzo często słyszę zdania:„Moje dziecko jest trudne”
„Ma wszystko, a i tak się nie słucha”
„Nie wiem już, co robić”
„Zmienił się”
Za tymi słowami najczęściej stoi złość, bezsilność, zmęczenie, bezradność i poczucie utraty wpływu.
Zatrzymajmy się na chwilę przy tym określeniu – „trudne dziecko”.Z perspektywy psychologicznej częściej mamy do czynienia nie z „trudnym dzieckiem”, lecz z dzieckiem, które przeżywa trudności i nie ma jeszcze wystarczających kompetencji, by poradzić sobie z nimi w dojrzały sposób.
.
Dziecko mierzy się z rzeczywistością, która bywa dla niego za trudnaWarto pamiętać, że współczesny nastolatek bardzo często staje przed sytuacjami, które są obciążające nawet dla dorosłych.
Może to być:
śmierć bliskiej osoby lub ukochanego zwierzęcia
rozstanie rodziców lub napięcia w domu
presja związana z ocenami i wymaganiami szkolnymi
trudności w relacjach rówieśniczych
porównywanie się z innymi (również w mediach społecznościowych)
poczucie, że „trzeba być wystarczającym”
Dorosły ma więcej doświadczenia, słów i strategii radzenia sobie.
Nastolatek dopiero się tego uczy.
Dlatego często reaguje emocjami, które mogą wydawać się „przesadne”, ale w rzeczywistości są adekwatne do jego możliwości radzenia sobie w danym momencie.
W relacji z nastolatkiem bardzo ważne jest rozróżnienie między intencją rodzica a tym, jak jego zachowanie odbiera dziecko.Rodzic może działać z troski i zaangażowania, jednak nastolatek odbiera przede wszystkim:
– ton głosu
– sposób zadawania pytań
– moment rozmowy
– emocje obecne w kontakcie
To, co dla dorosłego jest wyrazem zainteresowania, dla dziecka może być odczuwane jako presja, kontrola lub brak zaufania.
Dlaczego dziecko się zamyka?Wielu rodziców zauważa, że ich dziecko przestaje dzielić się swoimi przeżyciami. Warto pamiętać, że nie zawsze oznacza to brak potrzeby rozmowy.
Często przyczyną wycofania jest powtarzające się doświadczenie, że:
– rozmowa szybko zamienia się w udzielanie rad
– emocje dziecka są minimalizowane („to nic takiego”, „nie przesadzaj”)
– pojawia się ocenianie lub porównywanie
– rozmowa ma charakter „naprawczy”, a nie wspierający
W takiej sytuacji nastolatek może dojść do wniosku, że nie warto się otwierać, ponieważ nie czuje się w pełni wysłuchany.
Potrzeba wysłuchania, a nie tylko rozwiązaniaDorośli często reagują na trudności dziecka chęcią szybkiego znalezienia rozwiązania. Jest to naturalna reakcja wynikająca z troski.
Jednak nastolatek nie zawsze oczekuje natychmiastowych wskazówek. Często potrzebuje przede wszystkim:
– zrozumienia
– uważnego wysłuchania
– obecności bez oceniania
Dopiero na tej podstawie możliwe jest budowanie otwartości i zaufania w relacji.
W okresie dorastania zmienia się sposób, w jaki dziecko odbiera komunikaty rodzica.Ciągłe poprawianie, ocenianie czy udzielanie wskazówek – nawet jeśli wynikają z troski – mogą być odbierane jako sygnał, że dziecko „nie jest wystarczające”.
Z czasem może to prowadzić do ograniczenia kontaktu i unikania rozmów.
Warto więc dbać o równowagę między:
stawianiem granic a budowaniem bezpiecznej, wspierającej relacji
Co może pomóc w codziennym kontakcieW relacji z nastolatkiem szczególnie ważne są:
– uważne słuchanie bez przerywania
– powstrzymanie się od natychmiastowego oceniania
– zadawanie pytań z ciekawości, a nie z kontroli
– akceptacja emocji dziecka, nawet jeśli są trudne
– gotowość do bycia obok, bez konieczności natychmiastowego działania
Drogi Rodzicu, czy Twoje dziecko czuje się przy Tobie na tyle bezpiecznie, żeby powiedzieć prawdę o tym, co naprawdę przeżywa?Edyta Wiącek
psycholog
